Kasuwanci

Kasafin kasafi: Gwamnati na iya siyar da TBS, NIPPs, mahimman kadarorin 25

Spread the love

A yayin da ake fama da rikicin kudi a Najeriya, gwamnatin tarayya na tattara jerin kadarorin da za a sayar ko kuma za a yi ‘rangwame’ don samun gibin kasafin kudin 2023 na N10.7tn.

Majiyoyi a ma’aikatar kudi, kasafin kudi da tsare-tsare ta kasa sun shaida wa jaridar PUNCH cewa gwamnati na tunanin sayar ko rangwame a dandalin Tafawa Balewa da ke Legas da kuma duk wasu ayyukan samar da wutar lantarki na kasa da ke Olorunsogo, Calabar II, Benin (wanda ke Ihorbor) Omotosho II da Geregu II tsire-tsire.

Haka kuma gwamnati na shirin sayar da ko rangwantawa dukkan kamfanonin samar da wutar lantarki a fadin kasar nan da suka hada da Oyan, Lower Usuma, Katsina-Ala da Giri.

Fiye da 25 daga cikin irin wadannan ayyuka za a mayar da su kadarorin da za su rika samar da kudade ta wasu hanyoyi ga Gwamnatin Tarayya.

Wasu daga cikinsu za a miƙa wa masu zuba jari don samun daidaito yayin da wasu za a sayar da su gaba ɗaya don rage sharar gida.

Haka kuma gwamnati na sa ido kan kudaden shiga daga yankunan Calabar da Kano da kuma hukumar kula da ruwan sha ta Abuja, Kamfanin Aluminum Smelter na Najeriya, Kamfanin Fina-Finai na kasa, Gidan wasan kwaikwayo na kasa da kuma kasuwar baje kolin kasuwanci ta Legas.

Haka kuma gwamnati na shirin yin watsi da mallakar wasu daga cikin hukumomin ruwa tare da mika su ga kamfanoni masu zaman kansu don gudanar da su.

Koyaya, majiyoyi sun ce ko dai ana iya siyar da su ko kuma a rangwame su – ya danganta da fifikon manyan masu saka hannun jari.

Wasu daga cikin ma’aikatun gwamnati irin su ma’aikatar gidan waya za a ba su rangwame ko kuma a sayar da su gaba ɗaya ga kamfanoni don ba su damar yin gogayya mai inganci da sauran kamfanoni masu zaman kansu.

An kuma tattaro cewa Gwamnatin Tarayya na neman hanyoyin inganta darajar Kamfanin Mai na Najeriya ta hanyar sanya shi a kasuwannin hannayen jari don tara jari kamar yadda aka yi da Saudi Aramco.

Kamfanin mai na Saudiyya ya fita don tara dala biliyan 25.6 daga IPO a shekarar 2019, wanda ya zarce dala biliyan 25 na Alibaba shekaru biyar da suka gabata.

Kamfanonin kasuwanci a yanzu yana da daraja tsakanin N30tn zuwa N50tn, kuma gwamnati na shirin mayar da shi ingantaccen hanyar samun kudaden shiga da dawo da gwamnati da masu hannun jari a shekara mai zuwa.

“Wannan gwamnatin ba za ta ci gajiyar sayar da wadannan kadarorin ba. Ya ɗan makara amma shirin shine don tabbatar da cewa mun mai da duk waɗannan kaddarorin da suka mutu a raye. A kalla mu yanke sharar gida,” in ji daya daga cikin majiyoyin mu.

Majiyar ta kuma shaidawa jaridar PUNCH cewa, gwamnatin tarayya za ta mika tantunan ta zuwa otal-otal da kadarori, musamman ma wadanda za a iya kwatanta su da matattun jari domin samun kudi.

Wata majiya mai tushe ta ce gwamnati ta kuma himmatu wajen dakatar da biyan albashi a cikin kadarorin da gwamnati ta mallaka domin rage almubazzaranci da tallafawa tattalin arziki.

Gwamnatin Tarayya ta ki amincewa da siyar da kadarorin tun daga shekarar 2016 amma batutuwa da dama kamar su masu son kishin kasa, batutuwan shari’a, tsoma bakin siyasa, zanga-zanga da rashin iya tantance kimarta sun dakatar da burin.

Tsohuwar Ministar Kudi, Kemi Adeosun, ta tabbatar da cewa gwamnatin Muhammadu Buhari a shirye take ta siyar da kadarorin kasa domin samun kudi.

Tsohon ministan ya ce a cikin 2016, “Ina tsammanin akwai wasu kadarorin da ake la’akari kuma ba na tsammanin mun fadi wannan ko waccan.

“Akwai wasu kadarorin da ba a yi amfani da su ba wadanda kawai suke kwance ba su da aiki wadanda mutane suka zo suka ce ‘wannan abin da ba ku amfani da shi, shin za mu iya ba ku hayar ku don kudi?’

“Saboda haka, idan sun ba mu hayar, har yanzu harajin zai zo mana. Don haka, akwai wasu abubuwa da gwamnati ta zauna a kai, ba mu da kudin da za mu yi, yana da ma’ana in bude wadannan abubuwan. Don haka, yana kawo kudi cikin tattalin arziki a wannan mawuyacin lokaci, domin mu ci gaba.”

Duk da haka, ba a bi diddigin hakan ba sai kwanan nan.

A wani taron ministoci da aka yi ranar Laraba a Abuja, ministar kudi, Zainab Ahmed, ta ce gwamnatin tarayya za ta bayar da wasu kadarorinta na sayarwa ta hanyar zuba jari. Ta ce gwamnati za ta fitar da wasu daga cikin hanyoyin tarayya domin samun kudaden shiga.

Ta yi nuni da cewa hatta ma’aikatar kudi za ta samar wa gwamnati a nan gaba.

“Mun fara aikin sake fasalin ma’aikatar Kudi Incorporated, wanda wani bangare ne na gwamnati wanda ke da alhakin sarrafa jarin gwamnati.

“Ya wanzu tun shekaru da yawa da suka gabata, tare da dokoki iri ɗaya kuma a hankali ya zama marar inganci don faɗin gaskiya.

“Don haka, mun samu amincewar shugaban kasa don sake farfado da MOFI. Mun yi karatu da yawa. Yanzu muna kan matakin da, a cikin wata mai zuwa, ko makonni shida za mu iya ƙaddamar da sabon MOFI.

“Za mu bude wadannan kadarorin don zuba jari. Don haka, muna fitar da nau’ikan kayan aikin adalci daban-daban don saka hannun jari a cikin waɗannan kadarorin.”

Hukumar kula da harkokin gwamnati ta shaida wa jaridar PUNCH cewa tana tattara jerin kadarorin da za a yi rangwame.

Shugaban sashen hulda da jama’a na BPE, Mista Uzoma Chidi Ibeh, ya shaidawa The PUNCH cewa har yanzu babu wani mai neman kadarorin.

“Ana tattara jerin sunayen. Har yanzu dai babu wanda ya fito, amma muna da rajistar duk kadarorin,” inji shi.

Ya tabbatar da cewa duk ayyukan NIPP za a yi watsi da su, yana mai jaddada cewa gwamnati na son dakatar da almubazzaranci da wadancan kadarori ke yi.

“Gwamnatin Tarayya tana kashe makudan kudade wajen samar da wadannan ayyuka. Gwamnati na biyan albashin ma’aikata da albashi amma ta gaji da biyan su. Sha’awarmu ita ce mu dakatar da wadannan kudaden,” in ji shi.

Ya ce abin da gwamnati ke so shi ne a samu masu zuba jari na gaske ba kamfanonin da za su kwashe dukiyar kasa ba.

“Karfin ya fi mahimmanci. Ba ma son a samu wanda zai kwace kadarorin kasa,” in ji shi, inda ya bayyana cewa manufar yin hakan ita ce samar da kasafin kudin 2023.

Farfesa a fannin tattalin arziki na jami’ar Nnamdi Azikiwe, Uche Nwogwugwu, ya yi mamakin irin ribar da gwamnati za ta samu daga irin wadannan kadarorin, yana mai cewa gwamnati mai ci na iya gurgunta gwamnati mai zuwa a 2023 ta hanyar sayar da kadarorin.

Ya kara da cewa ya kamata a bar wa gwamnati mai zuwa tunda gwamnati mai ci ba za ta cika aiwatar da kasafin kudin 2023 ba.

Babban jami’in cibiyar bunkasa sana’o’in hannu Dr Muda Yusuf, ya bayyana cewa, hujja ce mai inganci ga gwamnati ta yi la’akarin sayar da wasu kadarorin da ba su wuce gona da iri ba.

“Akwai dabaru a bayan hakan. Wata cibiya ta ce gwamnati na da kadarori 50,000 da aka yi watsi da su kuma kiyasin su ya kai N9.5tn. Don haka, ina ganin yana da kyau a mayar da matattun kadarorin zuwa kadarorin da za su iya ba da kima,” in ji shi.

Shi ma Dr Ayo Teriba ya yi jayayya a cikin wannan layin inda ya ce ‘’Najeriya na da wadatar dukiya. Don haka, ina ganin abu ne mai kyau,” in ji shi.

Wani tsohon Shugaban Akanta na Najeriya, Dr Sam Nzekwe, ya ce da alama za a sayar da wadannan kadarorin a farashi mai rahusa, inda gwamnati ke samar da kasa da yadda ya kamata.

Ya ce, “matsalar da ke akwai ita ce, a wasu lokutan su kan sayar da wadannan kadarori ga abokansu da iyalansu a kan farashin kyauta. Wannan babbar damuwa ce. Lokacin duban wasu kadarorin, me yasa wadannan kadarorin ba su aiki tun farko? Sun kwashe wadannan kadarorin kuma abu na gaba shi ne su sayar da su.”

Nzekwe ya kara da cewa bai dace a yi amfani da kudaden da aka samu daga siyar da kadarorin da ake samu ba wajen kashe kudi akai-akai sai dai kashe kudi.

“Ba abu ne mai kyau ba, musamman idan aka yi amfani da kudaden da aka samu wajen kashe kudi akai-akai amma idan aka yi amfani da su wajen kashe kudi, abu ne na daban. Don haka, dole ne mu tambayi ko suna amfani da shi ne don samar da kudaden da ake kashewa akai-akai ko kashe kudi,” in ji Nzekwe.

Manajan Darakta/Babban Jami’in Gudanarwa na Cowry Asset Management Limited, Mista Johnson Chukwu, ya jaddada bukatar yin kimar da ya dace na wadannan kadarorin domin tantance yiwuwar siyar da su a cikin lokacin zabe.

Ya ce, “Na farko, wadanne kadarori ne suke so su sayar? Idan mun san kadarorin, yanzu za mu iya tantance ko ana iya siyar da waɗannan kadarorin a cikin lokacin zaɓe. Don gwamnati mai barin gado ta yi kasafin kuɗin siyar da kadarorin kafin zaɓe, mai yiyuwa ne rashin gaskiya. Kira ne mai wahala a yi.”

Rahoton PUNCH

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button